آمازون و گوگل پلي ديجي کالا و کافه بازار را خواهند بلعيد؟

آمازون و گوگل پلي ديجي کالا و کافه بازار را خواهند بلعيد؟
سرنوشت استارت آپ هاي ايراني در پسا تحريم در ميزگردي با حضور هادي فرنود، حميدرضا احمدي و مجيد کثيري
۱۶ بهمن ۱۳۹۴ بدون دیدگاه فین تک ,گپ و گفت رضا جمیلی http://goo.gl/ne95vb
فرصت یا تهدید؟ این خلاصه بحث و پرسش درباره حضور شرکت‌های خارجی در ایران است. شرکت‌هایی که با گشایش پسابرجام و رفع تحریم‌های بین‌المللی پایشان به یکی از بکرترین بازارهای جهان بازخواهد شد. 
آمازون و گوگل پلي ديجي کالا و کافه بازار را خواهند بلعيد؟

فرصت یا تهدید؟ این خلاصه بحث و پرسش درباره حضور شرکت‌های خارجی در ایران است. شرکت‌هایی که با گشایش پسابرجام و رفع تحریم‌های بین‌المللی پایشان به یکی از بکرترین بازارهای جهان بازخواهد شد. بازاری ۸۰ میلیون نفری که برندهایی چون ای‌بی، آمازون، گوگل‌پلی و... هیچ‌گاه سهمی از آن نداشته‌اند. حالا اما فصل تازه‌ای برای استارت‌آپ‌های ایرانی شروع شده است؛ استارت‌آپ‌های ریزودرشتی که بسیاری از آن‌ها در غیاب غول‌های نامدار برای خود نام‌ونشانی دست‌وپا کرده و بازاری به هم زده‌اند. سرنوشت آن‌ها در پساتحریم چه خواهد شد؟ نگرانی‌ها و بی‌تفاوتی‌های موجود تا چه اندازه مبتنی بر واقعیت هستند؟ حمیدرضا احمدی، رئیس سابق کانون کارآفرینی ایران و بنیان‌گذار «ایوند»، هادی فرنود بنیان‌گذار «کاموا»، و مجید کثیری بنیانگذار " اخبار رسمی "، در میزگردی که در دفتر هفته‌نامه شنبه برگزار شد درباره این موضوع مهم صحبت کرده‌اند.

  • جميلي: وقتي از پسابرجام براي صنايع مختلف صحبت مي‌کنيم، آن‌ها دوره پيشابرجام را تجربه کرده‌اند اما  با توجه به جواني استارت‌آپ‌ها به نظر مي‌رسد اين فضا در دوره تحريم‌ها متولد شده و اصولا پيشابرجام را تجربه نکرده است. آيا اين تقسيم‌بندي درست است؟

فرنود: بستگي دارد به اينکه استارت‌آپ را چگونه تعريف کنيم. استارت‌آپ واژه‌اي است براي شرکت‌هاي کوچکي که امکان رشد زيادي دارند. با اين تعريف بسياري از شرکت‌هاي قديمي هم استارت‌آپ محسوب مي‌شوند. مثلا «همکاران سيستم» که کسب‌وکار کوچکي بوده و حالا بزرگ شده با اين تعريف يک استارت‌آپ است. به‌عبارتي آن‌ها وجود داشته‌اند، اما با اين اسم شناخته نمي‌شده‌اند و دوران تحريم را هم تجربه کرده‌اند. يعني به سيستم‌هاي بانکي بين‌المللي دسترسي نداشته‌اند و برقراري ارتباط با سيستم پست و تکنولوژي روز دنيا براي آن‌ها ممکن نبوده و...

احمدي: يکي از بزرگ‌ترين محروميت‌هاي آن‌ها دسترسي نداشتن به نرم‌افزار بوده است. همين «همکاران سيستم» با محدوديت‌هاي خريد نرم‌افزار مواجه بود، چون در ايران نمايندگي رسمي نداشت. حتي «چارگون» نيز يک استارت‌آپ بوده که حالا به شرکتي بزرگ تبديل شده است.

 جميلي: صحبت بيشتر از يک فضا و اکوسيستم است، تا نمونه‌هاي محدود. بحث من اين است که اين اکوسيستم در دوران تحريم متولد شده و پيشاتحريم را تجربه نکرده است. يعني وقتي چشم باز کرده تحريم را در فضاي اطراف خود ديده است. اکوسيستمي که پيشابرجام را تجربه نکرده، پسابرجام برايش چه معنايي دارد؟

احمدي: اول اينکه شوکه نمي‌شوند. چون وقتي کسي استارت‌آپي را شروع مي‌کند در حال استفاده از نمونه‌هاي موفق خارجي است. براي آن‌ها هم امکاناتي چون تبليغ در گوگل و استفاده از تکنولوژي‌هاي فضاي خودشان در دسترس است. در دوران تحريم اين امکانات در اختيار استارت‌آپ‌ها نيست، ولي وقتي تحريم نباشد روند طبيعي يک استارت‌آپ همان‌گونه که در خارج از کشور وجود دارد، طي خواهد شد. يعني در فضاي جديد شرايط ما تازه با نمونه‌هايي که از آن‌ها الگو گرفته‌ايم يکي مي‌شود.

  •   جميلي: تحريم‌ها بيشتر در چه حوزه‌هايي استارت‌آپ‌ها را تحت تاثير قرار مي‌دادند؟

احمدي: بکر کردن فضا و رقابتي نبودن آن تا حدي نتيجه تحريم بوده است.

فرنود: روند تحريم‌ها خيلي جالب است. در طول سال‌هاي انقلاب روند تحريم‌ها هميشه صعودي بوده است. ولي حالا در تمام دنيا هيجاني ايجاد شده بر سر يکي از آخرين بازارهايي که بکر و دست‌نخورده است. از طرفي اين فضاي استارت‌آپي نياز به زيرساخت دارد. تحريم‌ها بسياري از زيرساخت‌هاي مورد نياز را از ما گرفته بود. وقتي زيرساخت‌هاي بانکي و اينترنت پرسرعت پايه‌گذاري شود آينده خيلي روشن‌تر خواهد بود. براي نمونه درباره خود من، سرويس رايگاني که همه استارت‌آپ‌ها از آن استفاده مي‌کنند بعد از مدتي بدون اخطار قبلي براي من قطع شد. يعني تحريم شرکت‌هاي آمريکايي هنوز ادامه دارد. البته از طريق شعب غيرآمريکايي خود مي‌توانند با ايران کار کنند، در حالي که قبلا حتي نمايندگي يک شرکت آمريکايي در دبي هم نمي‌توانست با ايران همکاري کند.

احمدي: پيش‌بيني‌پذير بودن و ثبات اين فضا هم خيلي تاثيرگذار است.

  •   جميلي: بخشي از تحريم‌ها ممنوعيت‌هايي مشخص بود و بخشي هم مراودات بين‌المللي را تحت تاثير قرار داده بود. تسهيل اين مراودات در فضاي جديد براي استارت‌آپ‌ها مي‌تواند مفيد باشد؟

فرنود: بعد از توافق، در کنفرانسي در لبنان شرکت کردم. هيجان عجيبي در بين شرکت‌کنندگان در مورد ايران وجود داشت. از طرفي هم اکوسيستم نوپا بدون کمک افراد خبره و کارشناس‌هاي بزرگ نمي‌تواند رشد کند. در استارت‌آپ براي رشد فرصت زيادي وجود ندارد و نمي‌توان آزمون‌وخطا کرد، پس شما بايد از حداکثر کمک‌هايي که در دسترس داريد استفاده کنيد. وقتي مراودات بين‌المللي دچار محدوديت باشد، اين فرصت از استارت‌آپ‌ها گرفته مي‌شود و درصد شکست‌ها بالا مي‌رود.

 

  •   هاشمي: قانون جديد اخذ ويزا براي کساني که به ايران سفر کرده‌اند چقدر براي استارت‌آپ‌ها مضر است؟

احمدي: اين بدترين اتفاقي است که مي‌شد تصور کرد. اينقدر هم سريع اتفاق افتاد که کسي نتوانست اعتراضي به آن کند. اين مسئله براي مراودات خارج با داخل ايران دردسرهاي زيادي ايجاد مي‌کند که مسلما استارت‌آپ‌ها هم از آن آسيب خواهند ديد.

فرنود: براي من عجيب است که چرا ايراني‌ها به اين قضيه زياد اعتراض نکردند، چون با اين اتفاق راه مراوده علمي با ايران هم سخت مي‌شود.

 

  •   هاشمي: سوال اساسي در دوره پساتحريم اين است که استارت‌آپ‌هايي که ايده آن‌ها از نمونه‌هاي موفق خارجي گرفته شده، مي‌توانند با ورود نسخه‌هاي اصلي آن‌ها باقي بمانند يا خير. اگر اپ‌استور يا گوگل‌پلي وارد کشور شوند چه تضميني وجود دارد که کافه‌بازار از بين نرود؟ چراکه در دوران تحريم يک فضاي غيررقابتي و انحصاري در کشور به وجود آمد.

احمدي: استارت‌آپ‌هاي موفق مثل ديجي‌کالا بايد از همان اول درباره رقبايي چون آمازون برنامه‌ريزي مي‌کردند. نمي‌دانم اين کار را کرده‌اند يا نه! احساس من اين است که مديرعامل کافه‌بازار از همان ابتدا اين مسئله را در شرکتش جا انداخته که رقيب ما گوگل‌پلي است.

فرنود: چون نيازها يکي است، حتي اگر کپي هم نکنيد و چشم‌بسته طراحي کنيد، باز مشابهت‌هاي زيادي وجود خواهد داشت. خريد آنلاين يک نياز است. شما هر فروشگاه آنلايني طراحي کنيد چيزي شبيه اي‌بي يا آمازون يا ديجي‌کالا مي‌شود. به تجربه چين نگاه کنيد. با ورود «گوگل بايدو» از بين نرفت، با ورود واتس‌آپ وي‌چت از بين نرفت.

  احمدي: اگر آمازون به ايران بيايد همان کاري را که در ترکيه کرده در ايران کپي خواهد کرد، ولي ديجي‌کالا بومي اينجاست. به‌عبارتي آمازون يک نسخه خود را در ايران کپي مي‌کند و نمي‌تواند آنگونه که ديجي‌کالا بومي است خود را با فرهنگ و ذائقه ايراني‌ها هماهنگ کند.

فرنود: اتفاقا ما مثال اين ورودهاي نه‌چندان‌ سازگار با فرهنگ کشور را هم داريم. «باميلو» کپي همان کاري است که آمازون در کشورهاي ديگر کرده است. حتي پروموشن (تخفيف‌هاي ويژه) جمعه سياه را هم در ايران کپي مي‌کند و هيچ تطبيق فرهنگي انجام نمي‌دهد. اما وقتي آن را با پروموشن شب يلداي ديجي‌کالا مقايسه مي‌کنيد، که خيلي موفق بود، متوجه ارزش‌هاي اين بومي بودن و آشنايي با فرهنگ ملي مي‌شويد. بنابراين استارت‌آپ‌هاي ايراني مزيت‌هاي رقابتي بسيار قوي دارند.

 

  •   جميلي: ولي صحبت از اکوسيستمي جوان است که در برابر شرکت‌هاي بزرگ بلعيده مي‌شود؟

احمدي: اين نگراني به‌جا نيست؛ بسياري از اين استارت‌آپ‌ها در فضايي شکل گرفته‌اند که مبتني بر تحريم‌ها بوده. در حالت طبيعي آن‌ها بايد مي‌رفتند در شرکت‌هاي بين‌المللي سال‌ها کار مي‌کردند و بعد استارت‌آپ مي‌زدند؛ خب معلوم است که حالا کمي احساس خطر کنند. در همين ترکيه آمازون هست ولي بزرگ‌ترين خرده‌فروش آن‌ها استارت‌آپي ترکيه‌اي است. آن‌ها که در تحريم نبوده‌اند! با توجه به فرهنگ ترکيه‌اي توانسته موفق شود. اين روايت که اگر خارجي‌ها بيايند ايراني‌ها زمين مي‌خورند غلط است. شايد اگر گوگل‌پلي وجود داشت کافه‌بازار به اين فکر مي‌کرد که چه چيز بهتري به ايراني‌ها بدهد تا آن‌ها را جذب کند.

فرنود: به نظر من فرصت‌ها از بين نمي‌روند. چون هرچه اين فضا بزرگ‌تر شود ممکن است جاي صاحبان فرصت‌ها عوض شود ولي فرصت‌هاي جديد ايجاد مي‌شود.

احمدي: سود اصلي را اکوسيستمي مي‌برد که بزرگ‌تر مي‌شود. نبايد براي کسي مهم باشد که ديجي‌کالا يا کافه‌بازار مي‌مانند يا نه. هدف ما اين نيست که حتما يک استارت‌آپ ايراني با هر کيفيتي حتما بماند. بزرگ شدن اين فضا خود يک دستاورد است. ولي فرش قرمز هم براي کسي پهن نکنيم. آن‌ها اگر بيايند با همين شرايط و دردسرهايي که ما اينجا داريم بروند دنبال مجوز و... اگر موفق شدند ما هم خوشحال مي‌شويم! برگ برنده ما نسبت به شرکت‌هايي که از بيرون مي‌آيند محتواست. ما مي‌توانيم به زبان مخاطب محتوا توليد کنيم. حتي فکر مي‌کنم شرکت‌هاي خارجي هم اگر به ايران بيايند قسمت بزرگي از سرمايه خود را روي توليد محتوا سرمايه‌گذاري خواهند کرد.

فرنود: يکي از مشکلات بزرگ شرکت‌هاي‌خارجي مثل باميلو اين است که با استانداردها و اصول بازار ايران آشنا نيستند. چون استانداردها و اصولي دارد که جهاني است و در ايران جواب نمي‌دهد. اصول ايران در هيچ کتابي نوشته نشده و با تجربه و آزمون‌وخطا به دست مي‌آيد.

 

  •  جميلي: يعني چالش‌هاي فضاي کسب‌وکار ايران، که همه از آن‌ها شاکي‌اند، تبديل به مزيت رقابتي شرکت‌هاي داخلي شده است؟

فرنود: بله، نمي‌گويم اين مسئله خوب است اما واقعيت است.

  • جميلي: ولي تحليل فعلي اين است که خطر بسيار بزرگ‌تر از اين حرف‌هاست. وقتي غول‌هاي تکنولوژي وارد کشور شوند نمي‌توان به اين دل خوش کرد که چون بهتر مي‌دانيم چطور بايد فلان مجوز را گرفت پس ما موفق‌تر خواهيم بود. صحبت از اين است که اين غول‌ها استارت‌آپ‌هاي حتي موفق داخلي را خواهند خورد!

فرنود: بايد روي اين نکته تاکيد کنم که ورود خارجي‌ها به بازار ايران صرفا چيز بدي نيست. اينکه تعدادي از استارت‌آپ‌هاي ايراني مجبور شوند شرکتشان را به شرکتي بزرگ بفروشند هم چيز بدي نيست. چون اشتغال و رقابت ايجاد مي‌شود.

احمدي: براي مشتري اتفاق خوبي است.

فرنود: براي استارت‌آپ‌ها هم بد نيست. شما وقتي رقيب جدي داريد مي‌توانيد رشد کنيد. نبايد خيلي سياه‌وسفيد نگاه کرد.

کثيري: من اعتقاد دارم کسي که بايد بماند خواهد ماند. اگر بازار ماشين باز شود و مردم به سمت ماشين‌هاي خارجي بروند، به اين معناست که شرکت‌هاي داخلي درست کار نکرده‌اند. اگر يوتيوب بيايد و آپارات مجبور شود جمع کند، بدانيد که مشکل از آپارات بوده که در اين سال‌ها تنها از انحصار فضا استفاده و رشد کرده است. بنابراين بايد از موضوع رقابتي شدن استقبال کنيم و به اين فکر نکنيم که کي نابود مي‌شود و کي مي‌ماند. ممکن است يوتيوب بيايد ولي مردم کماکان از يک استارت‌آپ محلي استفاده کنند. نکته بعد اينکه همواره پول و دانش و رقابت به هر فضايي به‌خصوص کسب‌وکارها کمک کرده‌اند. درست است که آسيب‌هايي هم دارند اما منافع بلندمدت آن‌ها بيشتر است.

 

  •  جميلي: سال‌هاست شرکت‌هاي بزرگ خودروسازي حق ورود به بازار ايران را ندارند، چراکه با ورود آن‌ها خودروسازي‌هاي داخلي تعطيل خواهند شد. اين سياست حمايتي دولت است تا هزاران شغلي که اين شرکت‌ها ايجاد کرده‌اند از بين نروند. آيا با چنين سياست‌ها و محدوديت‌هايي در حوزه استارت‌آپ‌ها موافقيد؟ يعني در سياستي حمايتي ما جلوي آمازون را بگيريم تا ديجي‌کالا از بين نرود؟

احمدي: کسي که مي‌خواهد از گوگل‌پلي خريد کند همين حالا هم مي‌تواند اين کار را انجام دهد. کسي نمي‌تواند جلوي او را بگيرد. تکنولوژي با واردات يا توليد ماشين فرق مي‌کند. خيلي نمي‌توان با محدوديت و قوانين گمرکي جلوي ورود آن‌ها را گرفت. به نظر من ديجي‌کالا مي‌تواند با آمازون رقابت کند.

 

  •  هاشمي: به‌نظرتان خوشبينانه نيست؟

فرنود: به‌نظر من در مورد کافه‌بازار کمي شک وجود دارد. چون از نظر تکنولوژي خيلي از گوگل‌پلي عقب است.

احمدي: من اينطور فکر نمي‌کنم. الان وقتي آپديتي براي يک اپ مي‌آيد، شما فقط مي‌توانيد همان را دانلود کنيد و مجبور نيستيد يکبار ديگر کل اپ را دانلود کنيد. اين ويژگي گوگل‌پلي را کافه بازار هم دارد. خيلي تفاوتي وجود ندارد. از طرفي شما اگر بخواهيد اپ‌هاي ايراني را ببينيد بايد برويد کافه‌بازار نه گوگل‌پلي.

فرنود: اپ‌استور ميليون‌ها دلار خرج کرده و شرکت‌هاي کوچکي را خريده تا براي بهينه کردن ليستي که در ويترينش نمايش داده مي‌شود به او کمک کنند. کافه‌بازار روي چنين بهينه‌سازي‌هايي چقدر کار کرده است؟ چقدر خرج کرده؟ اگر گوگل‌پلي يک ويترين براي ايران درست کند، مطمئن باشيد کافه‌بازار دچار مشکل خواهد شد.

 

افزودن دیدگاه جدید

CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.‎
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.‎